Na de Duitse auto-actie komt de Green Deal nog meer onder druk te staan

Grote opluchting bij de meeste EU-landen, de Europese Commissie en alle milieuclubs: het lot van de traditionele verbrandingsmotor is bezegeld. Dinsdag besloten de lidstaten dat vanaf 2035 alle nieuw geproduceerde auto’s schoon (geen CO2-uitstoot) moeten zijn. Alleen Polen stemde tegen.

‘Het doel ligt vast’, reageerde Europees Commissaris Frans Timmermans (Green Deal) verheugd. Even leek het erop dat Duitsland, het autoland bij uitstek, roet in het eten zou gooien, maar een compromis trok Berlijn afgelopen weekend over de streep. Zonder Duitse steun was er geen meerderheid en zou een pijler onder het Europese klimaatbeleid zijn weggeschopt. De naschokken van het Duitse optreden – dwarsliggen op het laatste moment, aangejaagd door coalitieperikelen in Berlijn – doen zich evenwel voelen.

Als de EU haar wettelijke vastgelegde klimaatdoelen (minstens 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030, klimaatneutraal in 2050) wil halen, moet ook het vervoer schoner. Dat betekent ruim baan voor wagens die op elektriciteit of waterstof rijden en een duidelijke einddatum voor de traditionele verbrandingsmotor die draait op benzine en diesel.

Die einddatum kwam er eind oktober vorig jaar toen de EU-landen en het Europees Parlement na intensieve onderhandelingen ermee instemden dat vanaf 2035 motoren in nieuwe wagens en bestelbusjes geen CO2 meer mogen uitstoten, conform het voorstel van de Europese Commissie. Dit principeakkoord werd in november bevestigd door de EU-ambassadeurs (inclusief de Duitse), het parlement gaf zijn officiële goedkeuring begin dit jaar. De lidstaten zouden het op 7 maart als hamerstuk afkaarten.

Wanhoopsactie

De schok was groot toen de Duitse liberale minister van Transport Volker Wissing enkele dagen ervoor volkomen onverwacht dwars ging liggen. De FDP’er weigerde in te stemmen als er geen uitzondering kwam voor wagens die op CO2-vrije e-fuels rijden. Hoewel deze toezegging al in het akkoord zat, eiste Wissing meer helderheid en een tijdpad. Duitse diplomaten in Brussel waren net zo ontzet als hun EU-collega’s en beschouwden het als een electorale wanhoopsactie – de FDP verliest zwaar in Duitsland – van Wissing.

‘Niet eerder heb ik een lidstaat op zo’n laat moment zien terugkrabbelen’, zegt een betrokken EU-ambtenaar. Wat volgde waren weken van koortsachtig overleg tussen Timmermans en zijn team en Wissing, met als resultaat een toezegging die de eerdere toezegging bevestigt.

Eind goed, al goed, maar dit laat zijn sporen na, zegt GroenLinks-europarlementariër Bas Eickhout. ‘Duitsland heeft een speciale behandeling gekregen, die lastminutebezwaren zijn toch deels gehonoreerd. De autodeal is weliswaar gered, maar dit zet de deur open voor andere landen om dezelfde strategie te volgen.’ En dat gebeurt al, beamen EU-diplomaten.

Neem de lopende onderhandelingen tussen de lidstaten over het Commissievoorstel om ook zware vrachtwagens en stadsbussen aan de stekker en het waterstof te krijgen. Sinds Wissings actie duikt in die discussie nu ook het argument op dat voor trucks op e-fuels een uitzondering moet komen. Ook het debat over de andere uitstooteisen voor auto’s (stikstofoxiden) verloopt moeizamer.

Dan zijn er de onderhandelingen over de vraag in welke mate kernenergie meegerekend kan worden als duurzame energie. Vooral Frankrijk dringt daar op aan. Tot nog toe vergeefs, maar diplomaten erkennen dat de Berlijnse autoactie de Parijse kernenergielobby een duw in de rug geeft.

Frankrijk bepleit deze dagen steeds enthousiaster dat waterstof gemaakt met kernenergie wel degelijk als duurzaam beschouwd kan worden. Parijs heeft er ook een mooie term voor bedacht: roze waterstof, dat klinkt prettig verhullend naast de groene waterstof die wordt gemaakt met echt duurzame elektriciteit uit wind en zon.

Pijn

‘Het klimaatbeleid begint nu echt pijn te doen’, stelt Eickhout. ‘De tijd van het laaghangend fruit is voorbij.’ Na jaren van stapsgewijze aanscherping van de CO2-uitstooteisen voor auto’s, is er nu het einde van de verbrandingsmotor. Dat doet Das Auto-land pijn.

Hetzelfde geldt voor energiebesparing. Daar is het na lang voorzichtige doelen stellen tijd voor een heuse renovatiegolf. Het is geen verrassing dat Italië (waar veel achterstallig onderhoud is) nu daarover begint te piepen. Na jaren van pleidooien voor meer wind- en zonneparken, moet nu ook daar de turbo op. Oftewel: snellere verstrekking van vergunningen, een gevoelig punt in heel veel lidstaten.

Eickhout: ‘Dat Duitsland nu beloond is, moedigt andere lidstaten aan hun bezwaren breder en langer vol te houden.’ Vooral de grote lidstaten met veel stemmen – Duitsland, Frankrijk, Italië – profiteren ervan, zij geven de doorslag.

Net als EU-diplomaten vreest Eickhout voor andere nationale stokpaardjes: de Finnen en Zweden die het bosbouwbeleid niet willen veranderen; grote landbouwlanden die niets voelen voor vermindering van het pesticidegebruik. Waarmee de Green Deal van Timmermans steeds meer onder druk komt te staan. Een Commissie-ambtenaar tekent dat de zware kritiek die Duitsland moest incasseren vanwege zijn gezwabber, andere lidstaten mogelijk voorzichtig maakt op het laatste moment met nieuwe bezwaren te komen.